Auteur - Gerard van Vliet


Context is alles

Twee glazen wijn per dag, veel groene theedrinken, minstens 10.000 stappen per dag, na je 50ste supplementen nemen en volg vooral het mediterrane ‘dieet’. Dit zijn zo maar wat hardnekkig rondzingende adviezen over gezond leven. Maar het zijn ook mythes. Als we mensen willen helpen naar een gezonde leefstijl, moeten we deze doorbreken. Maar soms kunnen we ze ook ‘gebruiken’.

Kun je je voorstellen dat de gemiddelde Nederlander smult van al die goede raad? Prachtig, die paginagrote advertenties in huis-aan-huisbladen waarin de meest innovatieve ‘medicijnen’ en ‘methoden’ worden aangeprezen aan consumenten. En ik weet uit ervaring dat die advertenties letterlijk goud waard zijn! Leveranciers vergroten er gretig hun omzet mee.

Maar wat weten we eigenlijk?

De befaamde 10.000 stappen, die je toch menige professional uit de zorg hoort citeren, zijn volstrekte fake! Ze zijn in Japan ontstaan uit een reclame voor een stappenmeter… Zelfs in je Fitbit staat die 10.000 stappen als standaard opgenomen. Recent onderzoek van de Universiteit van Massachusetts (in de voetsporen van Harvard) geeft aan dat bij 7.000 stappen je al een aanmerkelijk gezondheidsvoordeel hebt. Met als meest opmerkelijke weetje dat het er niet toe doet wat de intensiteit van dat lopen is. Je hoeft dus geen fan van Nordic Walking te zijn om voordeel te halen (en ook die explosie van bergstokken was een mooi voorbeeld van de onzinfabriek).

Placebo

Nu kun je er positief mee omgaan door te denken: ‘als het helpt, helpt het’. Want laten we eerlijk zijn, bij reguliere medicijnen is het placebo effect ook aanmerkelijk.. En voor we het weten hebben we onszelf weer een nieuwe ‘afwijking’ laten aanpraten waar het medicijn al voor klaar lag. Als de consument zich er beter door voelt, is dat prima. Je kunt hoogstens een ethische vraag stellen of er geen misbruik wordt gemaakt van de goedgelovigheid van die consument.

Spiegel voorhouden

Hoe krijg je als consument nu grip op wat waar is en wat onzin is? Dat zal niet meevallen, want menige ‘deskundige’ doet onverholen mee met de mythe carrousel. Helaas vaak uit eigen gewin, want (een deel van) de omzet wordt gevoed door de verkoop van de betrokken producten. Dat voorkomen -of direct beïnvloeden- is onbegonnen werk vrees ik. Maar het helpt wel als we elkaar als leefstijlenthousiastelingen een permanente spiegel voorhouden. Een spiegel die bestaat uit externe reflectie en uit eigen reflectie. Extern door onze informatiebronnen goed in de gaten te houden en zelf te checken of iets de zinnigheidstoets kan doorstaan. Eigen reflectie, door ons te realiseren dat we lang niet alles weten en onze status niet afhankelijk is van de hoeveelheid (vermeende) zekerheden die we uitstralen. De Kleren van de Keizer komen niet alleen bij de Keizer voor.

Elke mits leidt tot mist

Dilemma: die consument wil graag zekerheden en geen twijfel. ‘Dit slikken’ is voor de consument toch een stuk makkelijker dan een reeks van complexe afwegingen en raadgevingen. Elke ‘mits’ leidt tot ‘mist’. En juist als je denkt aan ‘voorkomen is beter dan genezen’, is dat dilemma manifest. Funest zelfs. Als iemand een bankzitter is en ook maar iets gaat bewegen is er een geweldige gezondheidswinst te verwachten. Afstandsbediening bij de TV laten liggen dus, toch? Hoe beweeg je zo iemand dan nog tot die 7.000 stappen? Met de wetenschap dat, wat voor Tante Jans al een mooie prestatie is, voor Ome Henk niet zal helpen.

CONTEXT!

We zijn het snel eens dat de context alles bepalend is. Wat voor de één goed is, is voor de ander een beginnetje. Het is het totaal van fysiek, mentaal en sociaal dat de basis vormt voor een betere gezondheid of het behoud ervan. Wordt je sociale omgeving gekenmerkt door mensen met overgewicht en zie je zelf eerder een berg dan een uitdaging, dan is de kans op een succesvolle gewichtsvermindering vrijwel nihil.

Steeds rekening houden met de context dus. En soms is dan enthousiasme van een patiënt of cliënt (of zoals we iemand noemen bij 111: deelnemer) over een vitamine-preparaat ineens aanvaardbaar, omdat het helpt om de volgende gezonde stap te maken. Ook al weten we dat het beoogde effect via de urinewegen verdwijnt. Je goed realiseren dus dat elke context anders is. Met de simpele wetenschap dat je blijft leren van wat je doet en je (met een kritische blik) kennisneemt van wat je wordt aangereikt.

Veelbelovend begin

Ik schreef in 2008 Het Vitaliteit Boek, voor Tante Jans en Ome Henk. In die 13 jaar hebben we heel wat professioneler, én evidence based, leren omgaan met leefstijl en vitaliteit. De grootste opgave blijft natuurlijk dat we samen het hoogst mogelijke niveau gaan bereiken.

Het leefstijlvak staat in die zin nog maar aan het begin van wat het zou moeten zijn. Een veelbelovend begin, dat zeker. Een begin waar ook een gevecht tegen al die mythes bij hoort, zonder er nieuwe voor in de plaats te zetten.

Ons eigen enthousiasme voor een gezonde leefstijl is eigenlijk het meest effectieve wapen. Tegen de onwetendheid en scepsis van anderen in wiens voordeel het is de mythes in leven te houden.

WIJsheid

Laten we ons als leefstijlambassadeurs niet alleen de ‘dit MOET je doen’ mythes realiseren, maar zeker ook de waarde van onze eigen rol. Omwille van een gezonde en vitale Tante Jans en Ome Henk. Die vanuit hun eigen context stappen vooruit moeten maken. Dat maakt ook het belang van WIJ(s)heid, het met elkaar delen van onze ervaringen, kennis en kunde, maar zeker ook de twijfels en verbazing, waardoor échte WIJsheid ontstaat. En dit Magazine is daar een machtig mooi voorbeeld van!

Gerard van Vliet is naast mede-initiatiefnemer van online magazine ‘Leefstijl is...’ ook initiatiefnemer van 111.nl, Food2Smile.nl en Vending2Smile.nl, allemaal sociaal maatschappelijke gezondheidsinitiatieven.

Eerder was Gerard founder van High Five Health Promotion, medeoprichter van C3, docent Ziekenhuismanagement en de auteur van o.a. Het Vitaliteit Boek en De Vitale Organisatie.

gerard@111.nl | Gerard op Linkedin

Deel dit artikel