In gesprek met Hugo Touw, Intensivist Radboudumc MD PhD, pleitbezorger duurzame zorg en actief voor zorgvoorklimaat.nl


De zorg moet duurzamer

Hugo Touw is intensivist in het Radboudumc en treedt daarnaast vaak in het voetlicht als pleitbezorger van duurzaamheid in de zorg. Vooruitlopend op zijn bijdrage aan het congres van Vereniging Arts en Leefstijl (22-26 november 2021), spraken we met hem over de noodzaak van verduurzamen in de zorg en wat we daar vandaag al aan kunnen doen.

Wat drijft jou als intensivist?

Misschien is dat wel het feit dat het zo’n breed vakgebied is, de multidisciplinaire kant vind ik boeiend. Als intensivist bouw ik voor een groot deel op de kennis van anderen. Daarbij weeg ik voortdurend de belangen van de patiënt, ook de ethische. Want wat is gepast? Wat wil, of hoopt de patiënt? Hoe verhoudt zich dat tot de reële mogelijkheden? Ik moet soms aangeven dat niet alles mogelijk is. Ook dat hoort bij mijn vak.

En wat is de relatie met verduurzaming van de zorg?

Dat gaat ook over ‘breed kijken’. En over ethiek. Ik zie in de wereld van vandaag twee grote problemen: de klimaatcrisis en de ongelijkheid tussen mensen. Daar zit een onderling verband tussen en beide onderwerpen gaan óók over de zorg. Daar maak ik me hard voor.

Laten we eerst stilstaan bij de klimaatcrisis. Hoe verhoudt de zorgsector zich daartoe?

We zijn als mens ecologisch boven onze stand gaan leven. Het heeft ons veel kennis en welvaart gebracht, hoewel dat ongelijk verdeeld is op dit moment. We moeten nu in ieder geval echt een stap terug doen, minder consumeren, willen we straks überhaupt nog ‘vooruit komen’. Dat voelt voor velen als verlies, als inleveren. Maar áls dat al zo is, is dat op de korte termijn. Op de lange termijn kunnen we er alleen maar bij winnen. En wij niet alleen, ook de natuur, waar we een onlosmakelijk onderdeel vanuit maken. Het rapport van de IPCC liegt er niet om. Ik vind de uitspraak van Rutte laatst -dat het zorgelijk is maar dat we het wel ‘leuk’ moeten houden- dan ook niet zo verstandig. Hij speelt daarmee in op die angst voor verlies en ondermijnt zo het gevoel van urgentie. We hebben juist leiders nodig die ons motiveren.

Dat geldt ook voor de Nederlandse zorg, verantwoordelijk voor 7 tot 8% van de totale uitstoot. We zouden voorop moeten lopen als het over verduurzaming gaat want de CO2 uitstoot bedreigt precies wat we willen beschermen: gezondheid en een gezonde leefomgeving.

“We zouden voorop moeten lopen als het over verduurzaming gaat. ”

Hoe kunnen we verduurzamen? Hoe pakken jullie dat bijvoorbeeld aan?

Wij hebben in het Radboudumc bijvoorbeeld het multidisciplinaire netwerk opgezet van Duurzame Professionals, we hebben de Groene OK en de Groene IC. We organiseren in oktober bijvoorbeeld een webinar over vervoer: het verminderen van vliegreizen voor congres bezoeken en aanmoedigen van digitale aanwezigheid wordt terecht de standaard bij ons; wereldwijd zou dat heel veel impact kunnen hebben. Op de OK worden dampvormige anesthetica (sterke broeikasgassen) steeds minder gebruikt, en staan de ventilatie installaties (grote energieverbruikers) stil in de nacht of in het weekend. Geen rocket science maar duurzaamheid is nu bij al onze werkprocessen een overweging geworden. Dat is de winst. Ook gaan we ziekenhuis-breed duurzamer om met afval. Bijvoorbeeld door herbruikbare bloeddrukbanden te gebruiken want echt; veel disposable materialen zouden vervangen kunnen worden door re-usable producten. Het schoonmaken (of wassen) is ook veel milieuvriendelijker geworden, zeker sinds het Radboudumc, net als de NS, over is gegaan op Groene Energie. Hopelijk volgen binnenkort alle ziekenhuizen. Hergebruiken van producten is dus (bijna) altijd beter voor het milieu dan weggooien, en meestal nog goedkoper ook. In 2030 moet de uitstoot van CO2 in Nederland 49% lager zijn dan 1990. In de Green Deal Duurzame Zorg zijn afspraken gemaakt over hoe de zorgsector hieraan kan meewerken. We zullen hoe dan ook iets aan het ‘volume’ - het aantal behandelingen - moeten doen.

Heb je het dan ook over ‘zinnige zorg’?

Jazeker, daar gaat het ook over. Door de technologische ontwikkeling in het ziekenhuis lijkt alles soms mogelijk. Maar het in stand houden van die illusie, doet de patiënten in werkelijkheid ook veel kwaad. Veel behandelingen betekenen een lijdensweg voor de patiënt, terwijl een deel daarvan voorkomen had kunnen worden door preventieve zorg en het creëren van gezondheid in een vroegere fase. De geneeskunde heeft wel degelijk grenzen. Het is niet altijd goed om maar door te gaan. Dient het de patiënt wel? Dient het doorbehandelen diens welzijn altijd?

Geen makkelijk thema dit, ik weet het. Toch moeten we er niet van wegkijken.

Hoe raakt de klimaatcrisis de ongelijkheid die je eerder noemde?

Wereldwijd zijn het juist de kwetsbaren die het eerst slachtoffer worden, ook van klimatologische rampen zoals overstromingen of mislukte oogsten. Ook in Nederland zijn de gevolgen van de klimaatcrisis zoals luchtverontreiniging en hoge temperaturen minder op te vangen door mensen met een lagere sociaal economische status. In Nederland leven mensen met een laag inkomen bijvoorbeeld zo'n 15 jaar langer met een chronische ziekte dan mensen met een hoger inkomen. Het is daarom zaak te erkennen dat oplossingen voor het creëren van gezondheid ook buiten de zorg liggen en dat we dus moeten samenwerken met andere sectoren om daadwerkelijk gezondheid te creëren. De bron voor gezondheid is immers een gezonde leefomgeving en een kansrijke toekomst.

Wat kunnen zorgprofessionals en zorgaanbieders nu doen?

Als je je realiseert dat leefstijl en persoonlijk welbevinden alles te maken heeft met het welbevinden van de aarde, zet je al een grote stap. Om de bewustwording te vergroten en om alle goede initiatieven onder de aandacht te brengen, is bijvoorbeeld het netwerk Zorg voor Klimaat opgericht. Kijk eens rond en laat ons weten wat je vindt. Ook op Milieuplatform Zorgsector en de Groene Zorg Alliantie kun je veel terugvinden. Leefstijl gaat niet alleen over hoe goed je voor jezelf zorgt -wat je eet, wat je koopt- maar ook over hoe goed je voor je omgeving en je wereld zorgt. Alles is verbonden. Zo kun je ook naar je eigen praktijk kijken. Hoe duurzaam zijn (alle) materialen, hoe zit het met afval, vervoer, energie, medicatie, voeding? Welke adviezen krijgen patiënten of cliënten? Is er sprake van bewuste, zinvolle zorg? Er zijn trouwens voor huisartsen en ook voor tandartsen, al tools in de maak die gaan helpen bij het verduurzamen van de praktijk. Het Nederlandse Huisarts Genootschap is kortgeleden met een super goeie handleiding gekomen voor de verduurzaming van de praktijk. En het VWS is bezig met een landingsplatform voor zorgprofessionals over verduurzaming en op 7 oktober organiseert Green Deal Duurzame Zorg haar jaarlijkse congres, waar dit platform gelanceerd zal worden. Dus ik zou zeggen: houd het in de gaten, ga er ondertussen zelf mee aan de slag en: inspireer elkaar.

Bekijk hier een boeiende webinar van Hugo Touw over zorg en klimaat.

Hugo Touw is intensivist en oprichter van Netwerk Duurzame Zorgprofessionals Radboudumc. Hij is regelmatig in het nieuws om de curatieve zorg in een breder perspectief te bekijken en benadrukt de noodzaak tot investeren in preventie en duurzaamheid. Tijdens het congres 10 jaar Leefstijl, natuurlijk! zal hij uiteenzetten hoe gezonde voeding ook een positieve impact kan hebben op het klimaatprobleem en waar kansen liggen voor zorgprofessionals in het verbeteren van gezondheid én milieu.