EDITORIAL


Hoe gezond zijn we?

Vitaliteit, positieve gezondheid, preventie, leefstijl. Allemaal woorden die uitdrukking geven aan een groeiend besef dat we gezonder moeten leven. Een besef dat al groeiend was voor Covid. En mét Covid krijgt ook het begrip ‘weerstand’ ineens meer betekenis. Maar hoe gezond zijn we eigenlijk? En laten we eerlijk zijn, ook de groeiende kosten van de zorg én het gebrek aan adequate handjes doen de roep om preventie toenemen.

Hoe staan we ervoor?

‘Voorkomen is beter dan genezen’, een spreekwoord dat ouder is dan de moderne geneeskunde. Begin 1500 was het Erasmus die de uitspraak al bezigde. Kun je nagaan hoe lang we al met dat gegeven worstelen. Want anno 2020 wordt, zo stelt Erik Gerritsen als Secretaris Generaal van VWS, 97% van het zorgbudget (inmiddels ruim boven de 100 miljard) besteed aan genezen en slechts 3% aan het voorkomen. En ik vrees dat hij met 3 miljard buitengewoon optimistisch is.

Bij de start van High Five Health Promotion (bedrijfsfitness) in 1987 was het een uniek initiatief, waar iedereen sceptisch over was. Zoiets in Nederland? Ongehoord! Sindsdien is de roep om preventie luider geworden, het aantal initiatieven sterk gegroeid, maar nog steeds is het geen structureel onderdeel van de gezondheidszorg, die maar blijft hangen in ‘ziekenzorg’. Ziektekostenverzekeraars zijn geneigd preventie als marketingkosten te beschouwen. Ondanks dat verzekeraars, die werkgevers behoeden voor salariskosten bij ziekte, claimen dat preventie wel degelijk geld oplevert.

BEZINNING


Heb je niet de goede support in je sociale omgeving, dan heb je een fikse achterstand.

Hoe zit het dan?

De roep om preventie en een gezonde leefstijl geeft op zich al aanleiding tot bezinning. Want hoe komt het dat ondernemers geen tijd hebben om ziek te zijn, terwijl huisartsen aangeven dat ‘aandacht geven’ op hun spreekuur het belangrijkste aspect is? Waar de één zweert bij ‘meer bewegen’, gaat de ander voor gezonder eten. Waar de één dat wijntje prijst, keurt de ander het juist af.

‘Sociaal’ gaat hand in hand met ‘mentaal’ en ‘fysiek’. Heb je niet de goede support in je sociale omgeving dan heb je een fikse achterstand. Is je mentale positie snel negatief, dan wordt een gezond regiem geen makkie.

Hoe alles op elkaar inspeelt is van mens tot mens anders, al was het alleen maar vanwege de invloed van de genen. Als voorbeeld het schema van het Bolk Instituut om die complexiteit zichtbaar te maken. Schema’s die de gewone consument niks interesseren, die wil gewoon het antwoord op de vraag ‘hoe blijf ik gezond’ c.q. ‘hoe word ik gezonder’. Als de consument die vraag al stelt…

De wijk

Een goede wijkaanpak is goud waard omdat je dan al de helft te pakken hebt van de sociale factor. Laten we eerlijk zijn, als je sociale omgeving al ongezond leeft, is de neiging om daar aan mee te doen maximaal. We zijn tenslotte vooral groepsdieren. Dat geldt voor je partner, je gezin, je familie, je collega’s en voor de omgeving waar je woont. We weten allemaal dat een mooie groene wijk met veel ruimte om te bewegen meer uitnodigt dan een op elkaar gestapelde woonwijk. Als we dan ook nog speeltoestellen, motiverende kreten op openbare plekken, gezondheids ambassadeurs en een inspirerende huisarts hebben, zal het resultaat veel duurzamer zijn dan een foldertje in de brievenbus. En zelfs dat foldertje is broodnodig!

"Voedselproducenten, supermarkten, pharma bedrijven, het zijn de laatsten die de lead willen nemen in een gezondere aanpak."

De belangen

Suikerziekte, overgewicht, de percentages stijgen naar ongekende niveaus. Volgens de formele cijfers (zie volksgezondheidenzorg.nl) heeft 14.7% (2.5 mln Nederlanders!) obesitas. Ruim 50% heeft overgewicht, met alle gevolgen voor de eigen gezondheid. Positief is dat bijna 40% van de Nederlanders niet rookt, niet drinkt en geen overgewicht heeft. Diabetes, suikerziekte, komt bij meer dan 1.2 mln Nederlanders voor, met een steeds groter aantal mensen dat het zich niet eens bewust is (zie voor de cijfers diabetesfonds.nl).

Dergelijke getallen maken gelijk de invloed van alle belangen duidelijk. Voedselproducenten, supermarkten, pharma bedrijven, het zijn de laatsten die de lead willen nemen in een gezondere aanpak. De ‘white wash’ operatie is daar in volle gang. In naam doen ze mee aan convenanten, maar de winstcijfers zijn en blijven het belangrijkste, niet hun ethische verantwoordelijkheid. Zelfs veel verzekeraars laten het erbij zitten, met een focus op de korte termijn: ‘We hebben al een App, dus we doen meer dan genoeg’. En dat met een overheid die niet voldoende lef heeft om echt in te grijpen en het laat bij nietszeggende convenanten.

Veranderen

Geen wonder dat de gemiddelde consument zijn of haar leefstijl niet verandert! Met een overheid die zelf het goede voorbeeld niet geeft, met alle dagelijkse verleidingen die een ongezonde leefstijl voortdurend aanwakkeren. Het woord ‘Veranderen’ zegt het al: ‘Ver van mijn bed’ en vooral ‘voor anderen’. Waarom zou iemand zijn of haar leefstijl aanpassen? Voor wie of wat? We hebben het dan over de ‘mindset’, de manier waarop we naar veranderingen kijken en onszelf motiveren om een daadwerkelijke verandering aan te gaan en vol te houden. Nog nooit is diëten zo in trek geweest. Meestal zonder blijvend resultaat. Gaan we voor de stok of de wortel? Gaan we voor ‘anders krijg je een hartaanval’ of voor ‘dan kun je weer met de kleinkinderen spelen’? Gaan we voor een malus of voor een bonus bij de ziektekostenverzekering als je gezonder leeft? Een antwoord dat we al kennen. Positieve stimulatie werkt (op lange termijn) beter dan een negatieve.

Moed

De consument is de laatste die ‘veranderen van leefstijl’ leuk vindt. Niet alleen wordt het niet gestimuleerd door iedereen die dat wel zou moeten doen, het menselijk gedrag is ook tegen ‘moeten’. En zeker in Nederland ‘moeten’ we niks. Hoe breng je ‘moed’ in plaats van ‘moet’ in de mindset van mensen. Allereerst door ‘moed’ een begrip te laten zijn bij de overheid/politiek en bij de zorg zelf. Schijt aan convenanten, gewoon afdwingen dat de voedselketen gezondheid voorop zet. Maar vergeet ook de ‘moed’ niet die de zorg zelf moet opbrengen door het roer om te gooien naar preventie. Geen rokende longartsen meer, geen verpleegkundige met (niet medisch) overgewicht, tijd voor leefstijlgesprekken, geen kantines vol ongezonde snacks….

Overheid en zorg voorop

Tuurlijk is het én, én, én. Maar als de omgeving alle excuses geeft om iets niet te doen, wordt de eerste ‘én’ een ‘nee’. Daarom is de mindset van de beide voornaamste spelers, de overheid op alle niveaus en de zorg zelf, de belangrijkste in de strijd voor een gezondere leefstijl.

Tegelijkertijd is het de moeite waard om de gezondere 40% wel op dat pad te houden en langzaam dat percentage op te krikken.

Het begin is er, laten we het voorbeeld geven en al die anderen ook over de streep trekken!

Gerard van Vliet is naast mede-initiatiefnemer van ‘Leefstijl is...’ ook initiatiefnemer van 111.nl, Food2Smile.nl en Vending2Smile.nl, allemaal sociaal maatschappelijke gezondheidsinitiatieven.

Eerder was Gerard o.a. initiatiefnemer van High Five Health Promotion, medeoprichter van C3, docent Ziekenhuismanagement en de auteur van o.a. Het Vitaliteit Boek en De Vitale Organisatie.