Auteurs: Anita Vreugdenhil en Jorn van Harwegen den Breems


Succesvolle netwerk aanpak tegen overgewicht bij kinderen

Ieder kind gun je een gezonde toekomst. Helaas hebben steeds meer kinderen en jongeren overgewicht of obesitas. Daardoor hebben zij al vroeg een vergroot risico op de ontwikkeling van onder meer suikerziekte, hart- en vaatziekten en leverziekten. De netwerkaanpak in Limburg COACH, is zo succesvol dat er aan opschaling gewerkt wordt. Anita en Jorn lichten dat graag toe.

Comorbiditeit start al in de kindertijd

Meer dan de helft van de kinderen met obesitas heeft één of meer risicofactoren of zelfs al (beginnende) comorbiditeit (Karnebeek, JCEM 2019). Obesitas is een chronische ziekte die niet alleen een grote impact heeft op de fysieke gezondheid, maar ook op het psychosociaal welzijn van kinderen.

Het afgelopen jaar is de leefstijl van kinderen verder verslechterd door de corona maatregelen en zijn het vooral de kinderen die al overgewicht hadden, die een zorgwekkende gewichtstoename laten zien.

Succesvolle aanpak vanuit een leefstijl netwerk

De hoeksteen van de behandeling van kinderen met obesitas en het voorkomen van comorbiditeit is een gecombineerde leefstijlinterventie met aandacht voor bevorderende en belemmerende factoren van een gezonde leefstijl. De oplossing voor het groeiende probleem van overgewicht bij kinderen bestaat daarom uit de beschikbaarheid van een kleurrijk pallet aan ondersteuning en mogelijkheden waarmee gezond leven makkelijker wordt.

Maar hoe breng je dit alles in de praktijk?

In het expertisecentrum COACH van het Maastricht UMC+ hebben we hiervoor samen met onze partners een uniek multisdisciplinair programma ontwikkeld.

De essentie is 'collaborative care', aangeboden vanuit een domeinoverstijgend netwerk en aansluitend op de individuele behoeften en mogelijkheden van het kind na een uitgebreide inventarisatie van wat er speelt in een gezin.

Eén plek

In 2010 begonnen we heel kleinschalig met een team bestaande uit een kinderarts, GGZ-psycholoog, 1e lijn diëtist en een gezinscoach. Al luisterend naar de kinderen en gezinnen die wij spraken, zijn steeds meer organisaties en professionals uit de regio aangesloten. Van gemeentelijk sportaanbod, welzijnswerk, (para)medici tot supermarkten. De verwijzing door jeugdverpleegkundigen, huisartsen en kinderartsen kwam al snel goed op gang.

Het vertrouwen en gemak van één plek om naartoe te verwijzen van waaruit toegang wordt geboden tot een rijk aanbod en effectieve aanpak, blijkt daarin een belangrijke motivatie te zijn. De effectiviteit van deze aanpak is inmiddels wetenschappelijk aangetoond: kinderen die het traject doorlopen, leven gezonder, hebben een betere gezondheid en zijn gelukkiger.

Tijd om op te schalen

Het succes van de aanpak vroeg om opschaling. Een spannende exercitie, want zou het wel lukken om deze aanpak te implementeren in een andere omgeving en naar de wijk te verplaatsen? Het antwoord was JA. Het multidisciplinaire COACH programma is succesvol geïmplementeerd in Noord-Limburg in nauwe samenwerking met het VieCuri Ziekenhuis. Ook kinderen met minder ernstig overgewicht ontvangen de interventie inmiddels in een aantal wijken in Maastricht onder de naam Your Coach Next Door (YCND).

Om de functie van ‘centrale zorgverlener’ over te kunnen dragen vanuit het MUMC+ naar de 0e en 1e lijn is een opleiding met ondersteunend materiaal ontwikkeld, in nauwe samenspraak met jeugdverpleegkundigen en leefstijlcoaches. In Maastricht zijn inmiddels meer dan 100 kinderen gestart met het programma YCND en na een jaar begeleiding bleken 4 van de 5 kinderen al een gezonder gewicht te hebben bereikt.

Alliantie

Ondanks deze successen ligt er nog een behoorlijke uitdaging als het gaat om het ondersteunen van kinderen met overgewicht en obesitas. Om die reden hebben we in de regio’s Noord-, Midden- en Zuid-Limburg een alliantie gevormd met zorgverzekeraars, GGD, huisartsen zorggroepen, ziekenhuizen, MUMC+ en gemeenten, die deze gemeenschappelijke opgave aangaan. Ook wordt samengewerkt met landelijke partners JOGG en Kind Naar Gezonder Gewicht zodat lokale successen benut kunnen worden in andere regio’s en vice versa.

In een voor Nederland unieke samenwerking, zal de komende jaren worden geïnvesteerd in een aanpak die overgewicht en obesitas onder kinderen reduceert en de kwaliteit van hun leven bevordert.

De netwerkaanpak zal daar waar nodig, en op basis van ervaringen in de praktijk, meer vorm en inhoud krijgen.

Verdere opschaling en implementatie in Limburg en andere regio’s kan dan plaatsvinden. In totaal krijgen in eerste instantie 1300 kinderen in de periode 2021-2024 de ondersteuning en zorg die bij hen past. Het Maastricht UMC+ doet wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit van de aanpak.

Cruciale elementen in de samenwerking

Het succes van de aanpak zit hem in samenwerking die is ingericht naar behoeften van de kinderen en hun gezinnen. Er is een gezamenlijk doel en waardering voor de inbreng van elk van de partners (sociaal- en zorgdomein) die vanuit één visie en aanpak samenwerken.

Een kernteam is verantwoordelijk voor het lokale reilen en zeilen.

Daarnaast zijn er intervisies en multidisciplinair overleg ingericht met als doel de kwaliteit van zorg te borgen en de zorgverleners te ondersteunen.

Met trots kunnen we zeggen dat er een continuüm is ontstaan van begeleiding en zorg waarin er voor elk kind een passend aanbod is.

Jorn van Harwegen den Breems is werkzaam voor de GGD Zuid-Limburg als programmacoördinator JOGG Zuid-Limburg en programmacoördinator ketenaanpak voor kinderen met (risico op) overgewicht & obesitas Zuid-Limburg.

Hiervoor was hij werkzaam bij Ecsplore waar hij als projectmanager verantwoordelijk was voor de opzet, implementatie en uitrol van HealthyLIFE. Daarbij staat een GLI (CooL) centraal; een beweegprogramma voor volwassenen vanuit het sociaal domein en Positieve Gezondheid.

jorn.vanharwegen@ggdzl.nl | Jorn op Linkedin

Anita Vreugdenhil is kinderarts aan het Maastricht UMC+ en heeft daarnaast de opleiding Voeding en Diëtetiek en Gezondheidswetenschappen afgerond. Zij is universitair hoofddocent aan de Universiteit Maastricht en schrijft mee aan landelijke richtlijnen zoals de richtlijn Behandeling van Kinderen met Obesitas van de Nederlandse Vereniging van Kinderartsen en de nieuwe zorgstandaard Obesitas van het Platform Obesitas Nederland.

In 2010 richtte zij het Centre for Overweight Adolescent and Children’s Healtcare (COACH) op. Ook is zij initiatiefnemer van Your Coach Next Door en eigenaar van de gelijknamige stichting, die zich tot doel stelt ondersteuning bij gezond leven voor alle kinderen voor wie dat nodig is, toegankelijk te maken.

a.vreugdenhil@mumc.nl | Anita op Linkedin

Deel dit artikel